Elektrik enerjisinin fasiləsizliyi həm evlər, həm də biznes və sənaye müəssisələri üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Elektrik kəsintiləri məişət cihazlarının fəaliyyətinə, istehsal proseslərinə, server və təhlükəsizlik sistemlərinə, tibbi avadanlıqlara və digər vacib qurğulara ciddi təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən generatorlar elektrik enerjisinin alternativ və etibarlı mənbəyi kimi geniş istifadə olunur. Lakin generator almaq kifayət etmir. Onun təhlükəsiz, səmərəli və uzunmüddətli işləməsi üçün düzgün quraşdırılması vacibdir. Yanlış quraşdırılmış generator həm cihazın özünün sıradan çıxmasına, həm elektrik sistemində problemlərə, həm də yanğın və karbonmonoksid zəhərlənməsi kimi ciddi təhlükələrə səbəb ola bilər. Bu məqalədə generator quraşdırılarkən diqqət edilməli əsas qaydaları, generator üçün düzgün yer seçimini, elektrik bağlantısını, havalandırmanı, yanacaq təhlükəsizliyini, torpaqlamanı və texniki baxım məsələlərini ətraflı izah edəcəyik.
Generator quraşdırılmasına başlamazdan əvvəl nə etmək lazımdır?
Generatorun quraşdırılması ilk növbədə ehtiyacların düzgün müəyyənləşdirilməsi ilə başlamalıdır. Hər generator hər obyekt üçün uyğun deyil. Generatorun gücü, yanacaq növü, iş rejimi və quraşdırılacağı məkan əvvəlcədən nəzərə alınmalıdır. İlk mərhələdə aşağıdakı suallara cavab vermək lazımdır: generator hansı məqsədlə istifadə olunacaq, ev, ofis, mağaza, restoran və ya sənaye obyekti üçün nəzərdə tutulur, hansı elektrik cihazları generatora qoşulacaq, eyni anda neçə cihaz işləyəcək, generator neçə saat fasiləsiz işləməlidir, generator açıq və ya qapalı məkanda yerləşdiriləcək, generatorun avtomatik işə düşməsi tələb olunurmu, yanacaq növü və yanacaq saxlama imkanları necədir. Bu sualların cavabları düzgün generatorun seçilməsinə və quraşdırma planının hazırlanmasına kömək edir.
1. Generator üçün düzgün yer seçilməlidir
Generator quraşdırılarkən ən vacib məsələlərdən biri onun yerləşdiriləcəyi yerin düzgün seçilməsidir. Yanacaqla işləyən generatorlar işləyərkən işlənmiş qazlar, o cümlədən karbonmonoksid (CO) yarada bilər. Karbonmonoksid rəngsiz və qoxusuz qazdır və qapalı məkanlarda sürətlə təhlükəli səviyyəyə çata bilər. Bu səbəbdən portativ və açıq tip generatorları evin, qarajın, zirzəminin, anbarın və ya digər qapalı məkanın daxilində işlətmək olmaz.
2. Generatorun qapalı məkanda quraşdırılmasına xüsusi diqqət yetirilməlidir
Bəzi stasionar generatorlar xüsusi hazırlanmış generator otaqlarında və ya texniki məkanlarda quraşdırıla bilər. Lakin belə quraşdırma sadəcə generatoru otağa yerləşdirməkdən ibarət deyil.
Qapalı və ya yarı qapalı generator məkanında:
- kifayət qədər havalandırma;
- yanma üçün lazımi hava;
- isti havanın xaric edilməsi;
- işlənmiş qazların təhlükəsiz şəkildə kənarlaşdırılması;
- yanğın təhlükəsizliyi;
- uyğun elektrik infrastrukturu
təmin edilməlidir. Bu səbəbdən qapalı məkanda generatorun quraşdırılması mütləq müvafiq ixtisaslı mütəxəssislər tərəfindən layihələndirilməli və həyata keçirilməlidir.
3. Elektrik bağlantısı peşəkar şəkildə həyata keçirilməlidir
Generatorun elektrik sisteminə qoşulması ən ciddi məsuliyyət tələb edən mərhələlərdən biridir. Generatoru birbaşa evin elektrik şəbəkəsinə və ya divar rozetkasına qoşmaq təhlükəlidir. Belə bağlantı elektrik enerjisinin şəbəkəyə geri ötürülməsinə səbəb ola bilər. Bu vəziyyət həm elektrik şəbəkəsində çalışan şəxslər üçün, həm də obyektin elektrik sistemi üçün təhlükə yarada bilər. Generator ilə əsas elektrik şəbəkəsi arasında uyğun keçid sistemi məsələn, manual və ya avtomatik transfer switch istifadə edilməlidir. Transfer sistemi əsas şəbəkə ilə generator arasında təhlükəsiz keçidi təmin edir və iki enerji mənbəyinin eyni anda yanlış şəkildə bir-birinə bağlanmasının qarşısını alır. Elektrik bağlantısının layihələndirilməsi və quraşdırılması müvafiq ixtisaslı elektrik mütəxəssisi tərəfindən aparılmalıdır.

Avtomatik transfer sistemi nə üçün vacibdir? Generatorun torpaqlanması düzgün aparılmalıdır
Böyük obyektlərdə və fasiləsiz enerji tələb edən sistemlərdə avtomatik transfer switch (ATS) geniş istifadə olunur və generator quraşdırılarkən torpaqlama məsələsi də diqqətdən kənarda qalmamalıdır. ATS əsas elektrik enerjisi kəsildikdə generatorun avtomatik işə düşməsini və yükün generatora keçirilməsini təmin edir, şəbəkə enerjisi bərpa olunduqda isə sistemi yenidən əsas şəbəkəyə qaytarır, eyni zamanda torpaqlama elektrik sistemində təhlükəsizliyin təmin olunmasında mühüm rol oynayır. Bu xüsusiyyət xüsusilə server otaqları, tibb müəssisələri, mağazalar, restoranlar, istehsal müəssisələri, təhlükəsizlik sistemləri və rabitə avadanlıqları üçün əhəmiyyətlidir, lakin torpaqlama tələbləri generatorun konstruksiyasından, neytral xəttin quruluşundan, transfer sistemindən və obyektin elektrik sistemindən asılı olaraq dəyişə bildiyi üçün avtomatik sistemin düzgün işləməsi üçün generator, ATS, elektrik paneli və digər komponentlər bir-biri ilə uyğun seçilməli, torpaqlama sxemi isə yalnız ümumi qaydalarla deyil, istehsalçı təlimatı və obyektin elektrik layihəsi nəzərə alınaraq müəyyən edilməlidir və bu işlər mütləq ixtisaslı elektrikçi tərəfindən həyata keçirilməlidir.
Generatorun havalandırması təmin edilməlidir İşlənmiş qazların çıxarılması təhlükəsiz təşkil edilməlidir
Generator işləyərkən həm istilik, həm də işlənmiş qazlar əmələ gətirir və buna görə quraşdırma məkanında kifayət qədər hava dövranı olmalıdır, eyni zamanda generatorun egzoz sistemi düzgün quraşdırılmadıqda ciddi təhlükə yarana bilər. Yetərsiz havalandırma mühərrikin həddindən artıq qızmasına, generatorun gücünün azalmasına, yanacağın səmərəsiz yanmasına, mühərrik komponentlərinin zədələnməsinə və işlənmiş qazların təhlükəli şəkildə yığılmasına səbəb ola bilər, buna görə də stasionar generatorlarda havalandırma sistemi gücə, mühərrikin tipinə və quraşdırma məkanına uyğun hesablanmalıdır, eyni zamanda işlənmiş qazların çıxış istiqaməti elə seçilməlidir ki, qazlar pəncərələrə, qapılara, havalandırma kanallarına, insanların olduğu məkanlara və qonşu binalara yönəlməsin. Egzoz sistemində istehsalçının tələblərinə uyğun borular və komponentlərdən istifadə edilməli, istilik təsiri nəzərə alınmalı, egzoz borusunun özbaşına uzadılması və ya uyğun olmayan materiallardan istifadə edilməsi isə qətiyyən düzgün deyil.
Karbonmonoksid təhlükəsizliyi təmin edilməlidir Generatoru su və nəmdən qorumaq lazımdır
Generator istifadə olunan obyektlərdə karbonmonoksid detektorlarının quraşdırılması əlavə təhlükəsizlik tədbiri kimi vacib ola bilər, çünki detektorlar karbonmonoksidin təhlükəli səviyyəyə çatmasını erkən aşkar etməyə kömək edir, lakin bu sistem generatorun düzgün quraşdırılmasını əvəz etmir və əsas prinsip dəyişməz qalır ki, generatorun işlənmiş qazları insanların nəfəs aldığı məkana daxil olmamalıdır. Eyni zamanda elektrik avadanlığı su ilə təmasda olduqda elektrik vurması və avadanlığın zədələnməsi riski artır, buna görə generator açıq havada quraşdırılırsa onun üçün uyğun qoruyucu konstruksiya nəzərdə tutulmalı, bu konstruksiya generatoru yağışdan və digər hava təsirlərindən qorumalı, eyni zamanda mühərrikin havalandırılmasına və işlənmiş qazların təhlükəsiz çıxarılmasına mane olmamalıdır. Generatorun üzərini sadəcə parça, örtük və ya uyğun olmayan materialla bağlamaq düzgün həll deyil.

Ev üçün generator quraşdırılarkən nələrə diqqət etmək lazımdır?
Ev üçün generator seçimi və quraşdırılması sadəcə “işıq getsin, generator işləsin” prinsipi ilə yanaşılacaq bir məsələ deyil. Bu proses həm təhlükəsizlik, həm də rahatlıq baxımından düzgün planlaşdırılmalıdır. İlk növbədə evdə elektrik kəsildiyi zaman hansı cihazların mütləq işləməli olduğu dəqiq müəyyən edilməlidir. Çünki hər evdə enerji ehtiyacı eyni olmur və bu ehtiyaclar generatorun güc seçiminə birbaşa təsir edir. Məsələn, bəzi evlərdə generator yalnız əsas ehtiyaclar üçün istifadə olunur: soyuducunun işləməsi, işıqlandırmanın təmin edilməsi, internet modeminin qoşulu qalması, televizor və bir neçə kiçik məişət cihazının işləməsi kifayət edir. Bu halda daha aşağı gücə malik, iqtisadi və kompakt generatorlar seçilə bilər. Lakin burada belə vacib məqam var ki, bu cihazların hamısı eyni anda işlədikdə ümumi yük hesablanmalı və generatorun bu yükü rahat şəkildə daşıya bilməsi təmin olunmalıdır. Digər tərəfdən, bəzi evlərdə generator yalnız əsas ehtiyaclar üçün deyil, bütün evin tam enerji təminatı üçün nəzərdə tutulur. Belə hallarda vəziyyət daha mürəkkəb olur. Çünki yalnız işıq və soyuducu deyil, həm də isitmə sistemi, su nasosu, kondisioner, elektrik sobası, paltaryuyan maşın, qabyuyan və digər yüksək güc tələb edən cihazlar da nəzərə alınmalıdır. Xüsusilə kondisioner və su nasosu kimi cihazlar işə düşərkən qısa müddətli yüksək start gücü tələb edir ki, bu da generator seçimini birbaşa təsir edən faktordur. Buna görə ev üçün generator seçərkən yalnız cihazların siyahısını tərtib etmək kifayət etmir, həm də onların eyni anda işləmə ehtimalı, start gücü və ümumi enerji yükü dəqiq hesablanmalıdır. Əks halda, zəif seçilmiş generator ya tez-tez yüklənmə problemi yaşayacaq, ya da ümumiyyətlə bütün cihazları eyni anda işlədə bilməyəcək.
Biznes üçün generator quraşdırılarkən nələr nəzərə alınmalıdır?
Biznes obyektlərində generator seçimi evlərə nisbətən daha kompleks və daha kritik bir prosesdir. Bunun əsas səbəbi odur ki, elektrik enerjisinin kəsilməsi bir çox hallarda birbaşa maliyyə itkisinə, xidmət dayanmalarına və müştəri məmnuniyyətinin azalmasına səbəb olur. Buna görə biznes üçün generator seçimi yalnız texniki deyil, həm də strateji bir qərardır. Məsələn, restoranlarda elektrik kəsildikdə soyuducular və dondurucuların işləməsi vacibdir, çünki ərzaqların xarab olması ciddi itkilərə səbəb ola bilər. Eyni zamanda işıqlandırma və kassaların işləməsi də xidmətin davam etməsi üçün zəruridir. Mağazalarda isə kassa sistemləri, POS terminallar, təhlükəsizlik kameraları və siqnalizasiya sistemləri fasiləsiz enerji tələb edir. Ofislərdə serverlər, internet şəbəkəsi və rabitə avadanlıqları dayanmamalıdır, çünki bu, iş prosesinin tam dayanmasına gətirib çıxara bilər. İstehsalat müəssisələrində isə vəziyyət daha da həssasdır, çünki elektrik mühərrikləri, istehsal xətləri və sənaye avadanlıqları böyük güc tələb edir və onların dayanması həm vaxt, həm də maliyyə itkisi yaradır. Bu səbəbdən biznes obyektləri üçün generator seçilərkən yalnız ümumi güc hesablanması kifayət etmir. Burada ən vacib məqamlardan biri “kritik yüklərin prioritetləşdirilməsi”dir. Yəni hansı cihazların mütləq işləməli olduğu, hansılarının isə ikinci dərəcəli olduğu əvvəlcədən müəyyən edilməlidir. Bu yanaşma həm generatorun düzgün ölçülməsinə, həm də enerji idarəetməsinin daha səmərəli olmasına kömək edir.
Generator quraşdırılması üçün mütəxəssis seçmək nə üçün vacibdir?
Generator mexaniki və elektrik sistemlərinin birgə işlədiyi mürəkkəb bir avadanlıqdır və onun quraşdırılması sadə bir proses deyil. Xüsusilə stasionar generatorların quraşdırılması yalnız cihazın fiziki olaraq yerləşdirilməsi və kabellərin qoşulması ilə bitmir. Bu proses çox mərhələli mühəndislik yanaşması tələb edir. Düzgün quraşdırma üçün ilk növbədə obyektin ümumi enerji yükü hesablanmalıdır. Daha sonra generatorun yerləşdiriləcəyi yer seçilməli, həm təhlükəsizlik, həm də havalandırma baxımından uyğun şərait yaradılmalıdır. Elektrik bağlantısı ayrıca layihələndirilməli və generatorun əsas elektrik şəbəkəsi ilə təhlükəsiz şəkildə inteqrasiyası təmin edilməlidir. Bununla yanaşı, avtomatik və ya manual transfer sistemi (ATS) düzgün seçilməli və quraşdırılmalıdır ki, elektrik kəsildikdə sistem problemsiz şəkildə generatora keçə bilsin. Bundan əlavə, havalandırma və egzoz sistemi düzgün planlaşdırılmalıdır. Çünki generator işləyərkən həm istilik, həm də zərərli qazlar əmələ gətirir və bu qazların təhlükəsiz şəkildə kənarlaşdırılması həyati əhəmiyyət daşıyır. Yanacaq sistemi də düzgün qurulmalı, sızma və təhlükə riskləri minimuma endirilməlidir. Eyni zamanda generatorun torpaqlama sistemi düzgün şəkildə həyata keçirilməlidir ki, elektrik təhlükəsizliyi təmin olunsun. Bütün bu mərhələlər tamamlandıqdan sonra sistem mütləq sınaqdan keçirilməlidir. Generatorun yük altında işləməsi, avtomatik işə düşməsi, gərginlik sabitliyi və digər texniki göstəricilər yoxlanılmalıdır. Bu mərhələlərdən hər hansı birində edilən səhv yalnız generatorun istismar müddətini qısaltmır, həm də ciddi təhlükəsizlik riskləri yarada bilər. Məhz buna görə generator quraşdırılması mütləq ixtisaslı mütəxəssislər tərəfindən həyata keçirilməlidir.

Generator elektrik enerjisinin kəsilməsi zamanı etibarlı enerji mənbəyi rolunu oynaya bilər. Lakin onun təhlükəsiz və effektiv işləməsi üçün düzgün quraşdırma əsas şərtlərdən biridir. Generator quraşdırılarkən yalnız cihazın gücünə deyil, yer seçiminə, havalandırmaya, egzoz sisteminə, elektrik bağlantısına, transfer sisteminə, torpaqlamaya, yanacaq təhlükəsizliyinə, kabel seçiminə və texniki xidmətə kompleks şəkildə yanaşmaq lazımdır. Xüsusilə generatorun elektrik şəbəkəsinə qoşulması, torpaqlama, ATS sistemi və qapalı məkanlarda quraşdırma kimi məsələlər peşəkar yanaşma tələb edir. İstehsalçının təlimatları və obyekt üçün qüvvədə olan yerli təhlükəsizlik qaydaları da mütləq nəzərə alınmalıdır. Düzgün seçilmiş və peşəkar şəkildə quraşdırılmış generator yalnız elektrik kəsintiləri zamanı enerji təmin etmir, həm də avadanlıqların qorunmasına və obyektin fəaliyyətinin fasiləsiz davam etməsinə kömək edir.
Titan Elektrikdə
Generatorlar